Witaminy

Co to są witaminy?

Witaminy to organiczne zwiążki chemiczne, które są dla nas bardzo istotne (dla każdego, nie tylko dla kobiet w ciąży), ponieważ pełnią one wiele istotnych funckji i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jednocześnie są to także tak zwane substancje egzogenne, czyli takie, których organizm sam nie potrafi wytwarzać (poza jednym wyjątkiem) i dlatego muszą być dostarczone wraz z pożywieniem lub przyjmowane w odpowiednich ilościach wraz z suplementami. Witaminy jako grupa związków zostały odkryte i nazwane po raz pierwszy dopiero w 1912 roku przez wybitnego polskiego biochemika Kazimierza Funka, który wyizolował tiaminę. Witaminy nie są typowymi składnikami pokarmowymi i pełnią przede wszystkim funkcje regulacyjne. Dzienne zapotrzebowanie człowieka na witaminy jest bardzo małe i dla większości witamin mierzone w miligramach, a dla niektórych nawet w mikrogramach.

Nazwa "witaminy" pochodzi od łacińskich słów vita, które oznacza "życie" oraz amina, czyli związku chemicznego, który posiada grupę aminową, czyli organiczną grupę funkcyjną -NH2 o właściwiościach zasadowych. Jest to uogólnienie, ponieważ nie wszystkie witaminy posiadają grupę aminową - witamina D nie posiada grupy aminowej i pod względem biochemicznym jest klasyfikowana jako steryd.

Działanie witamin

Działanie witamin w organizmie człowieka można podzielić na trzy główne mechanizmy działania. Działanie katalizujące (umożliwiają wytwarzanie kofofaktorów, dzięki którym możliwy jest przebieg szregu reakcji chemicznych), działanie antyoksydacyjne (pełnią funkcję antyutleniaczy, czyli związków chemicznych spowalniających procesy utleniania innych substancji) oraz działanie receptorowe (komórki organizmu posiadają receptory dla tych związków). Witaminy mogą więc trafić do organizmu człowieka jako prewitaminy (czyli właściwe witaminy) lub też jako prowitaminy, czyli związki, które przekształcają się w właściwe witaminy dopiero po trafieniu do organizmu.

Część witamin pełni funkcję kofofaktorów (działanie katalizujące), czyli zwiążków chemicznym potrzebnych enzymom do katalizowania i przeprowadzania reakcji chemicznych. Kofofaktory organiczne (większość witamin jest zaliczana do tej grupy związków) umożliwiają katalizowanie procesów, do przeprowadzenia których nie wystarczy podstawowy zestaw aminokwasów. Witaminy są organicznymi kofofaktorami, które nazywane są także koenzymami. Wszystkie witaminy z grupy B pełnią funkcję kofofaktorów. Witaminy z grupy B same nimi co prawda nie są, ale umożliwiają ich powstanie w organizmie - bez nich organizm nie potrafi wytworzyć kofofaktorów.

Witaminy działają także jako antyoksydanty (czyli inaczej antyutleniacze lub przeciwutleniacze), czyli związki chemiczne występujące w organizmie w śladowych stężeniach, które bardzo spowalniają lub też zatrzymują utlenianie się innych substancji. W stanie naturalnym przeciwutleniacze to substancje organiczne pochodzenia roślinnego, które wzmacniają naturalne mechanizmy obronne człowieka, choć przeciwutleniaczami są także na przykład jony metali przejściowych (na przykład selenu, manganu i cynku).

Działanie receptorowe jest charakterystyczne dla pochodnych witaminy A oraz niektórych pochodnych witaminy D. Komórki ludzkiego organizmu posiadają receptory dla tej grupy związków, dlatego czasem są one klasyfikowane niesłusznie jako hormony. Związki te nie są ani hormonami, ani też cytokinami (czyli związkami białkowymi wpływającymi na wzrost i pobudzenie komórek biorących udział w odpowiedzi odpornościowej organizmu), ponieważ ich działanie receptorowe ma inny charakter.

Witaminy rozpuszczalne w wodzie i w tłuszczach

Pod względem biochemicznym wszystkie witaminy należą do różnych grup chemicznych związków organicznych i tylko ich szczególne znaczenie dla wszystkich organizmów żywych powoduje, że traktowane sa jako grupa związków mających podobne właściwości. Dlatego też jedyna wyraźna klasyfikacja witamin dzieli te substancje na rozpuszczalne w wodzie (witamina C, witaminy z grupy B, witamina P) oraz rozpuszczalne w tłuszczach (witaminy: A, D, E, K).

Podział witamin ze względu na ich rozpuszczalność w wodzie i tłuszczach jest dość istotny. Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane przez organizm człowieka (wyjątek to witamina B12) i ich nadmiar jest wydalany wraz z moczem. Brak możliwości magazynowania tych witamin przez organizm powoduje, że muszą one być przez cały czas cyklicznie dostarczane wraz z pożywieniem - w innym wypadku może dojść do ich niedoboru (hipowitaminozy lub awitaminozy). Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach można bardzo łatwo przedawkować, ponieważ po dostarczeniu ich do organizmu człowieka część z nich będzie się odkładać i magazynować w tkankach bogatych w tłuszcze - ich nagłe uwolnienie w dużej ilości z tłuszczów może prowadzić do ich nadmiaru i przedawkowania (hiperwitaminozy).

Witaminy niejako z definicji są w odpowiednich dawkach niezbędne człowiekowi do życia i muszą być dostarczone z zewnątrz wraz z pożywieniem. Witamina D jest pod tym względem dość wyjątkowa, ponieważ w odróżnienieu od innych witamin nie jest substancję egzogenną. Witamina D (czyli kalcyferol) jest produkowana przez organizm czowieka za pośrednictwem komórek skóry i przy udziale promieni UV. Pewną ciekawostką jest również fakt, że witamina D była początkowo nazywana witaminą A.

Niektórzy do witamin zaliczają także nienasycone kwasy tłuszczowe (witamina F), które stanowią dość dużą grupe związków - nie jest to jednak w tej chwili dobrze udokumentowany i powszechnie akceptowany pogląd. ) Do witamin zalicza się także czasem całą grupę związków organicznych należących rzekomo do witamin z grupy B. Wszystkie te związki mają indeks powyżej 12 - zalicza się do nich na przykład kwas orotowy (witamina B13), kwas pangamowy (witamina B15) oraz amigdalina (witamina B17). Traktowanie tych sybstancji jako witaminy z grupy B również nie jest powszechnie przyjęte. Bardzo często jako witamina jest także traktowany kwas liponowy (witamina N).

Hiperwitaminoza, hipowitaminoza i awitaminoza

Hiperwitaminoza to dość zróżnicowany zespół czynników chorobowych, który jest bezpośrednim efektem nadmiaru witamin w organizmie człowieka. Hiprewitaminoza występuje najczęściej w związku z przedawkowaniem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K), ponieważ są one magazynowane w organizmie w tłuszczach i wątrobie. Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane, dlatego znacznie trudniej osiagają stężenie, przy którym może nastąpić przedawkowanie i hiperwitaminoza.

Hipowitaminoza jest zespołem czynników chorobowych, którego przyczyną jest znaczny niedobór jednej lub więcej witamin w organizmie człowieka. W zależności od bezpośredniej przyczyny niedoboru hipowitaminoza może być pierwotna (jeśli jej przyczyną jest po prostu niedobór danej witaminy w pożywieniu) lub wtórna (kiedy niedobór wynika z oddziaływania dodatkowego czynnika i nie ma związku z brakiem danej witaminy w diecie). Przyczyną hipowitaminozy wtórnej może być między innymi oddziaływanie niektórych leków, zaburzenia trawienia i wchłaniania składników z pokarmu lub nagłe zwiększone zapotrzebowanie na witaminy, którego przyczyną jest długotrwałą choroba lub ciąża. W określonych przypadkach hipowitaminoza może doprowadzić do awitaminozy, która może być niebezpieczna dla zdrowia. Awitaminoza to skrajnie niski poziom danej witaminy lub witamin w organizmie (lub też nawet całkowity brak), co może prowadzić do różnych niebezpiecznych chorób.

Antywitaminy a witaminy

Antywitaminy to zróżnicowana grupa związków chemicznych, które ze względu na swoje właściwości charakteryzują się stałą zdolnością do blokowania przyswajania lub wykorzystywania danej witaminy przez organizm. Antywitaminy są pod względem budowy zbliżone do witamin, ale mają zupełnie przeciwne (antagonistyczne) do nich działanie. Większość witamin wchodzi w skład różnych koenzymów, dlatego antagonistyczne w stosunku do nich antywitaminy mogą blokować dany koenzym, a przez to także katalizowany przez niego proces. Antywitamina występująca w organizmie w odpowiednio dużym stosunku do antagonistycznej witaminy może spowodować zablokowanie jej działania lub też możliwość jej przyswojenia. Na przykład neopirytiamina jest antagonistyczna względem witaminy B1 i może powodować w układzie nerwowym zmiany podobne do choroby beri-beri, któta jest efektem niedoboru witaminy B1 w pożywieniu. Kwas tiopanowy, który jest awitaminą witaminy B5, może spowodować znaczne spowolnienie wzrostu pożytecznych bakterii, a kwas glukoaskorbinowy zwiększa ryzyko wystąpienia szkorbutu, który jest efektem dużego niedoboru witaminy C. Dostarczanie odpowiedniej dawki witamin wraz z pożywieniem znacznie ogranicza i niweluje niekorzystne działanie antywitamin na organizm człowieka.



Psycholog dziecięcy

Psycholog dziecięcy i oligofrenopedagog mgr Magdalena Szczupakowska czeka na Wasze pytania. Chętnie udzieli Wam porad z zakresu problemów wychowawczych i rozwojowych dziecka. Jesteście także w właściwym miejscu jeśli potrzebujcie wsparcia w zakresie emocjonalnych trudności związanych z ciążą, porodem, połogiem i trudnymi początkami macierzyństwa.

FAS

FAS, czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alcohol Syndrome), to zespół umysłowych i fizycznych zaburzeń rozwojowych dziecka powstałych na skutek spożywania przez jego matkę alkoholu w czasie ciąży. FAS to problem, który dotyka dość dużej liczby dzieci. Niestety w Polsce świadomość społeczna oraz wiedza na ten temat jest nikła. Koniecznie dowiedz się więcej!



Witaminy

Witaminy to organiczne związki chemiczne. Witaminy są w odpowiednich dawkach niezbędne dla prawidłowego i normalnego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Należą do substancji egzogennych, czyli takich, które nie mogą być wytwarzane przez organizm i muszą być dostarczone wraz z pożywieniem. Witaminy pełnią wiele różnych funkcji, ale nie są źródłem energii i materiałem budulcowym.

Dieta

Dzidziol.pl

Ciąża i macierzyństwo

Planowanie ciąży

Ciąża

Poród i połóg

Zdrowie i rozwój dziecka

Coś dla taty

Psycholog dziecięcy

FAS



Witaminy

FORUM

Sklep Dzidziol.pl



Na stronie Dzidziol.pl znajdziesz również szczegółowe opracowania takich zagadnień jak dieta i witaminy:

Witaminy

Dieta

Polecamy strony

Vexatus.net - najlepszy blog
Kulturystyczni.pl to forum kulturystyczne, na którym uzyskasz fachową pomoc w dziedzinach takich jak kulturystyka, Fitness, zdrowie, dieta, oraz sporty walki i siłowe.